Zuid-Afrika staat nu scherp in de schijnwerpers van de Amerikaanse president Donald Trump, nadat hij op vrijdag 7 februari onverwachts een uitvoerend bevel ondertekende dat de financiering aan het land beperkt. De fruitexportsector maakt zich op voor zware tijden: de jaarlijkse belastingvrije export van ongeveer 110.415 ton citrus naar de VS loopt gevaar. Dit is het gevolg van de steeds verder verslechterende relatie tussen Washington en Pretoria.
Het uitvoerend bevel van Trump draagt de titel: "Aanpak van de Grievende Daden van de Republiek Zuid-Afrika" en beschrijft zowel de directe maatregelen als de redenen achter het besluit: "Met een schokkend gebrek aan respect voor de rechten van zijn burgers heeft de Republiek Zuid-Afrika onlangs de Onteigeningswet 13 van 2024 (de Wet) aangenomen. Deze wet stelt de Zuid-Afrikaanse regering in staat om landbouwgrond van etnische minderheden, met name Afrikaners, zonder compensatie in beslag te nemen. Deze maatregel volgt op een reeks overheidsbeleidsmaatregelen die gelijke kansen op werk, onderwijs en ondernemerschap ondermijnen. Daarnaast draagt opruiende retoriek en overheidsoptreden bij aan een onevenredige toename van geweld tegen grondeigenaren die door raciale overwegingen worden benadeeld."
"Daarnaast heeft Zuid-Afrika agressieve standpunten ingenomen ten opzichte van de Verenigde Staten en haar bondgenoten, waaronder het beschuldigen van Israël, niet Hamas, van genocide in het Internationaal Gerechtshof en het nieuw leven inblazen van haar betrekkingen met Iran om commerciële, militaire en nucleaire overeenkomsten te ontwikkelen", zo staat te lezen in het bevel van Trump.
Gevreesd wordt dat dit decreet, dat zowel de Zuid-Afrikaanse regering als het hele land verraste, het eerste salvo is tegen Zuid-Afrika, traditioneel de grootste bondgenoot van de VS op het Afrikaanse continent. Gezien de snelle maatregelen die Trump twee weken geleden nam om zelfs de naaste bondgenoten en buren van de VS, Mexico en Canada, onder druk te zetten, wordt Zuid-Afrika niet gespaard. De echte angst is nu dat Zuid-Afrika uit de African Growth and Opportunities Act (Agoa) kan worden gezet, die belastingvrije toegang biedt tot de lucratieve Amerikaanse markt. De Zuid-Afrikaanse fruitsector en andere sectoren, zoals de automobielsector, dreigen miljarden te verliezen.
Reactie van de parlementaire vaste commissie voor Landbouw van Zuid-Afrika
Parlementslid Noko Masipa, voorzitter van het Permanent Comité voor Landbouw, economische ontwikkeling en toerisme, in het Zuid-Afrikaanse parlement gaf het volgende commentaar: "De Democratische Alliantie (DA) is fel gekant tegen de onteigening van land zonder compensatie. Hoewel we een transformatie steunen, moet deze in overeenstemming zijn met sectie 25 van de grondwet. De huidige wetgeving die geen compensatie toestaat is ongrondwettelijk. We nemen kennis van de uitvoerende orders van president Trump die gevolgen zullen hebben voor Zuid-Afrikaanse telers, met name in de Westkaap, die profiteren van Agoa. De zorgen van Zuid-Afrikanen en telers in het algemeen zijn terecht en vereisen een aanpak die de hele samenleving omvat."
"Maar liefst 99% van de Zuid-Afrikaanse citrusexport naar de VS komt dankzij Agoa zonder invoerrechten het land binnen, goed voor meer dan 1,2 miljard dollar aan export sinds 2000. In de periode 2021-2022 bedroeg de handel in land- en tuinbouwproducten onder Agoa bijna 1 miljard dollar, wat duizenden banen ondersteunt – van teeltbedrijven tot havens. Deze werkgelegenheid is van cruciaal belang voor kwetsbare zwarte Zuid-Afrikanen, en de regering moet de zorgen over schadelijk, op ras gebaseerd beleid serieus nemen. Wetgeving die onderscheid maakt op basis van ras vergroot ongelijkheid en wakkert corruptie aan. Dit is het moment voor de regering om beleid dat de economie schaadt te heroverwegen en te kiezen voor inclusieve, doeltreffende alternatieven, zoals vastgelegd in het DA Economic Justice Policy: A Sustainable Development Goal Model," aldus Masipa.
Grote bezorgdheid
Justin Chadwick, scheidend CEO van de Citrus Growers Association of Southern Africa (CGA), uitte ook zijn grote bezorgdheid en de gevolgen die het zou kunnen hebben voor hun jaarlijkse Summer Citrus seizoen als Zuid-Afrika wordt uitgesloten van de Agoa. "De onzekerheid over de toekomst heeft tot veel bezorgdheid geleid. Zuid-Afrika zou zijn concurrentievoordeel verliezen als Agoa niet wordt verlengd. Agoa zorgt ervoor dat onze citrus niet onderhevig is aan Amerikaanse invoerrechten. En dat concurrentievoordeel hebben we nodig. Zuid-Afrika moet concurreren met andere landen op het zuidelijk halfrond, zoals Peru en Chili, voor schapruimte tijdens de zomer in de VS. Deze landen hebben al voordelen. Hun citrus komt ook belastingvrij de VS binnen en door de kortere transittijden hebben ze lagere kosten in de hele keten. Het tarief voor citrus naar de VS bedraagt voor landen zonder tariefvoordelen ongeveer 9 dollarcent per kg. De vraag van de VS naar kwaliteitscitrus uit Zuid-Afrika blijkt duidelijk uit de toename van de export van citrus uit Zuid-Afrika naar de VS sinds 2017 - de hoeveelheid citrus die naar de VS wordt geëxporteerd is sindsdien bijna verdubbeld."
Duizenden banen op het spel
"Mocht Zuid-Afrika worden verwijderd uit Agoa, dan kan dit gevolgen hebben voor duizenden banen op het platteland en kan er meer dan een miljard rand aan exportinkomsten verloren gaan. Momenteel wordt alleen citrus uit de westelijke en noordelijke Kaapprovincies naar de VS verscheept. Dit komt door onnodige fytosanitaire maatregelen die veilig kunnen worden teruggedraaid naar alle andere provincies van Zuid-Afrika. De vooruitgang op dit gebied is echter tot stilstand gekomen," waarschuwt Chadwick.
Hij pleit ervoor dat de VS Zuid-Afrikaanse citrus in de schappen houdt. "Een goede manier voor de VS om de veerkracht van hun citrusmarkt te waarborgen, is om zomercitrus van goede kwaliteit van importeurs te verwelkomen, omdat het hun lokale citrusconsumenten aan het product houdt en hun interesse vasthoudt door een constant aanbod. Zuid-Afrika concurreert niet met de citrusproducenten in Florida of Californië, integendeel: het houdt de interesse van de klanten vast wanneer hun lokale citrus buiten het seizoen is, wat de Amerikaanse citrustelers ten goede komt. Verschillende Zuid-Afrikaanse citrussoorten kunnen consumenten in de VS een ruimere keuze bieden, wat de totale markt voor citrus in de VS kan stimuleren. Variëteit kan meer consumenten aantrekken in de fruitcategorie, wat uiteindelijk ten goede komt aan de lokale Amerikaanse citrustelers," merkt Chadwick op.
John Steenhuisen, de Zuid-Afrikaanse minister van Landbouw en leider van de oppositiepartij de Democratische Alliantie, zei in een televisie-interview dat hij een landbouwattaché van zijn ministerie naar Washington heeft gestuurd. Hij zegt dat deze uitbarsting een kans biedt om de relatie tussen de twee landen te herstellen. "Dit biedt Zuid-Afrika de kans om de relatie met een van onze grootste handelspartners te herbevestigen. We kunnen het ons niet veroorloven om de Amerikaanse markt zomaar weg te wuiven. In 2023 exporteerden we meer dan 3,1 miljard dollar naar de VS en in 2024 nog meer. Hoe eerder we namens de regering van nationale eenheid een delegatie naar Washington kunnen sturen om aan te geven wat we doen, wat onze plannen zijn om de economie te laten groeien en banen te creëren, en waarom het ook in het belang van Amerika is om een sterke, stabiele constitutionele partner op de zuidpunt van het continent te hebben," besloot Steenhuisen.
Voor meer informatie:
Justin Chadwick
Citrus Growers Association
justchad@cga.co.za